طرح رادیو دیجیتال (بخش دوم)
مشخصات سیستم آرشیو دیجیتال صدا
چکیده
با توجه به پیشرفت روز افزون فناوری اطلاعات و تحولات ناشی از آن در عرصه رسانهای، استفاده از تجهیزات دیجیتال در رسانه رادیو نیز مورد توجه بوده و با توجه به ارزانتر شدن تجهیزات کامپیوتری استفاده از آن در ابعاد مختلف در حال گسترش است. دیجیتال سازی رادیو به مفهوم دیجیتال کردن منابع صدا و استفاده از حافظههای کامپیوتری برای دسترسی سریع و کارآمد به آنها مورد توجه قرار میگیرد و از طرف دیگر با توجه به انعطاف سیستمهای کامپیوتری و نرمافزاری، کیفیت بالا، تنوع زیاد و سرعت بیشتر در عرضه تولیدات رادیویی مورد انتظار میباشد.
در این مقاله سعی شده تصویری از سیستم آرشیو دیجیتال صدا و موضوعهای مرتبط با آن مورد بررسی قرار گرفته و مراحل تکامل آن با توجه به انواع تجهیزات، استانداردها و قابلیتهای آن شرح داده شده و موضوعهای مرتبط با آن از منظرهای مختلف مثل سطح دسترسیها و لایههای مختلف آرشیو مورد بررسی قرار گرفته است. به هر حال آرشیو نیز به عنوان بخشی از یک سیستم مجتمع دیجیتالی باید از ویژگیهای عمومی سیستمهای کامپیوتری برخوردار بوده و تواناییهای خاص خود را در کنار سیستمهای اتوماسیون داشته باشد.
مقدمه
با ورود به دنیای دیجیتال، با توجه به ارزان شدن حافظههای کامپیوتری در حین افزایش گنجایش آنها و گسترس فرهنگ استفاده از سیستمهای مجتمع و یکپارچه مبتنی بر شبکههای کامپیوتری، کلیه فرآیندهای دسترسی به صدا به همراه اطلاعات جانبی آنها از طریق سیستمهای دیجیتال در دسترس کاربران قرار گرفته و استفاده از ویژگیهای خاص آن مثل سرعت، انعطافپذیری، یکپارچگی، علاوه بر کاهش زمان دسترسی به منابع، موجب افزایش بهرهوری، کاهش چشمگیر هزینهها، حذف استرسها، ایجاد آرامش و سرعت بخشیدن به تولید و انتقال پیام شود.
در اولین گام ورود به دنیای دیجیتال لازم است صداهای موجود از یک رسانه آنالوگ به یک رسانه دیجیتال منتقل شده و به عنوان یک فایل صوتی در رسانه دیجیتال ذخیره شده و توسط سیستمهای دیجیتال قابل بازیابی و پخش باشد. با توجه به تنوع رسانههای دیجیتال و فرمتهای مختلف صدای دیجیتال، در مرحله تبدیل، تعریف نوع رسانه و نوع فرمت استاندارد برای توسعه و پشتیبانی سیستمها ضروری میباشد. البته اغلب تجهیزات جدید ضبط صدا مبتنی بر فناوری دیجیتال بوده و صدای ضبط شده را به صورت فایلهای کامپیوتری با فرمتهای مختلف ارائه میکنند و لازم است برای تطبیق با استاندارد مورد نظر، تنظیمات مربوطه به طور صحیحی انجام گیرد.
در قدم بعدی با توجه به قابلیت دسترسی متفاوت رسانههای دیجیتال و حجم زیاد فایلهای صدا به خصوص برای فرمتهای استاندارد حرفهای، برای استفاده از سیستمهای نرمافزاری و کامپیوتری، لازم است رسانههای مختلف ذخیره سازی فایلهای صدای دیجیتال از نظر گنجایش، طول عمر، سرعت دسترسی، پایداری و غیره مورد بررسی قرار گرفته و رسانههای مناسب کامپیوتری برای کاربردهای مختلف انتخاب گردد.
در جهت تکمیل فرآیند دیجیتال کردن صدا برای دسترسی سریع و دقیق به منابع آرشیوی دیجیتال، لازم است اطلاعات جانبی صدا به شکل مناسبی به فایلهای صدا مرتبط شود تا کاربران با استفاده از قابلیت جستجوی سیستمهای کامپیوتری به سرعت و بدون مراجعه به خود منابع صدا و از طریق اطلاعات جانبی آن (متادیتا) به منابع مورد نظر دسترسی پیدا کنند و در صورت نیاز بتوانند از همین طریق صدای مورد نظر خود را در حد شنیداری بشنوند. به این ترتیب مجتمع سازی اطلاعات جانبی صدا به همراه فایلهای صدا و خودکار سازی فرآیند چرخه آرشیو در کنار سیستم اتوماسیون صدا موجب یکپارچگی کلی سیستم میشود.
در سیستم اتوماسیون صدا همه فرآیندهای تولید، پخش، آرشیو، مدیریت و نظارت در یک سیستم یکپارچه انجام میگیرد که در بخش آرشیو کلیه مراحل آن شامل تبدیل منابع، ویرایش، اضافه کردن به آرشیو، تکمیل اطلاعات جانبی، تعیین مجوزها، جستجو و در نهایت مدیریت منابع آرشیو در مجموعه سیستم اتوماسیون آرشیو به همراه کل اتوماسیون صدا انجام میگیرد. با مجتمع سازی و یکپارچه سازی کلیه فرآیندهای صدا در یک سیستم جامع به شرطی که هزینههای آن قابل توجیه باشد، موجب افزایش بهرهوری خواهد بود.
اطلاعات آرشیوی
صدای دیجیتال یک فایل صوتی است که به همراه اطلاعات جانبی دیگر در یک فایل با پسوند WAV طبق شکل یک ذخیره میشود. این فایل دارای چندین Chunck اطلاعاتی میباشد که به عنوان مثال fmt-ck مربوط به اطلاعات فرمت فایل و wave-data مربوط به اطلاعات صدای آن میباشد. اطلاعات جانبی مربوط به یک فایل صدا به شکلهای مختلفی قابل ذخیره کردن و استفاده میباشد که شامل عنوان، شرح، سرعنوانهای موضوعی، کلمات کلیدی، منبع، تاریخ تولید و پخش، زبان، گزارشگر، مخاطب، مناسبت، کیفیت، حالت صدا و غیره میباشد. روشهای مختلف مورد نظر از نظر نحوه ذخیره سازی اطلاعات، تعداد و تنوع فیلدهای اطلاعاتی، سرعت دسترسی به آنها و روش ارتباط با فایل صدای مربوطه متفاوت بوده و متناسب با کاربری مورد نظر انتخاب و پیاده سازی میگردد.
اطلاعات BWF: تعدادی فیلد اطلاعاتی مشخص و با قالب استاندارد که توسط نرمافزارهای حرفهای صدا نیز پشتیبانی میشود در یک chunk با عنوان bext (broadcast-audio-extension) در خود فایل صدا نوشته میشود که این اطلاعات استاندارد بوده ولی محدود به 5 فیلد اطلاعاتی طبق جدول یک میباشد. در این روش، اطلاعات فایل صدا توسط ابزارهای استاندارد صدا قابل دیدن و ویرایش میباشد.
|
ردیف |
توضیح |
فیلد |
|---|---|---|
|
۱ |
عنوان و توصیف صدا |
Description |
|
۲ |
نام تولید کننده صدا |
Originator |
|
۳ |
کد که توسط تولید کننده صدا مشخص میشود |
Reference |
|
۴ |
تاریخ و ساعت ایجاد فایل صدا |
Date and time |
|
۵ |
سابقه کارهای انجام شده در مورد |
Coding history |
جدول یک: فیلدهای اطلاعاتی BWF
اطلاعات پنهان شده در فایل صدا: نگهداری و افزودن اطلاعات جانبی به صدا میتواند به صورت یک Chunk در داخل فایل صدا باشد. این اطلاعات از دید نرمافزارهای استاندارد صدا پنهان بوده و با وجود اینکه قالب استانداردی دارد ولی در صورت ویرایش فایل صدا، از دست میرود. این روش در صورتیکه فایلهای صدا، آرشیوی بوده و قابل ویرایش نباشند و از نرمافزارهای اختصاصی برای دسترسی به آنها استفاده شود، روش مناسبی برای ذخیره تعداد فیلدهای اطلاعاتی بیشتر (مورد نیاز) و اختصاصی خواهد بود.
اطلاعات فایل XML: روش دیگر برای ذخیره اطلاعات مربوط به یک صدا استفاده از فایل اطلاعاتی جانبی میباشد که در این صورت تعداد و تنوع اطلاعات جانبی صدا هیچگونه محدودیتی نداشته و فایل اطلاعاتی صدا، مستقل از خود فایل صدا قابل استفاده و ویرایش خواهد بود. در این روش تضمینی برای هماهنگ بودن اطلاعات فایل صدا و خود فایل صدا وجود ندارد مگر اینکه هر دو فایل (صدا و اطلاعات) به روش مناسبی کدگزاری و به هم مرتبط شده باشند.
بانک اطلاعات: در سیستمهای کامپیوتری و اتوماسیون آرشیو برای نگهداری اطلاعات جانبی یک فایل صوتی از بانک اطلاعاتی استفاده میشود. این روش برای جستجو و دسترسی سریع به منابع آرشیوی مشخص خیلی مناسب میباشد ولی مستلزم پیاده سازی یک سیستم نرمافزاری خاص بوده و به سادگی قابل حمل و جابجایی از یک سیستم به سیستم دیگر نخواهد بود. برای هر مرکز آرشیوی داشتن یک بانک اطلاعات برای مدیریت منابع آرشیوی موجود ضروری میباشد ولی میزان ارتباط اطلاعات فایل با خود فایل صدا و تنوع اطلاعاتی آن بستگی به سیستم نرمافزاری پیاده سازی شده دارد. در شکل سه نمونهای از یک سیستم پیاده سازی شده به همراه فرم اطلاعاتی منابع آرشیوی و لیست جستجو شده دیده میشود که یک منبع آرشیوی به شنیداری در حال پخش است و اصل فایل صدا نیز در صورت نیاز مورد استفاده قرار میگیرد.
|
BWF Chunk |
AXML Chunk |
XML file |
Data Base |
|
|---|---|---|---|---|
|
استاندارد |
EBU |
Wave |
خاص هر سازمان |
خاص نرمافزار |
|
سرعت دسترسی |
دسترسی به متن فایل صدا |
دسترسی به متن فایل صدا |
دسترسی به یک فایل کوچک |
خیلی سریع |
|
ابزار دسترسی |
ابزارهای حرفهای |
خاص |
متنوع |
نرمافزار خاص |
|
انعطاف در تغییر |
با ابزارهای استاندارد صدا |
با ابزار خاص |
کاملاً منعطف |
نرمافزار خاص |
|
جابجایی |
به همراه فایل صدا |
به همراه فایل صدا |
مستقل از فایل صدا |
غیر قابل جابجایی |
|
پایداری |
برای ابزارهای خاص |
فقط برای خواندن از فایل |
به اندازه وجود فایل |
مطمئن |
|
مناسب برای |
استاندارد جهانی |
نگهداری مطمئن |
جابجایی |
دسترسی سریع |
جدول مقایسهای روشهای ذخیره سازی اطلاعات فایل صدا
وسایل ذخیره سازی آرشیو
از هر وسیلهای که بتوان فایل کامپیوتری را در آن ذخیره کرد، میتوان از آن وسیله برای ذخیره سازی فایل صدا استفاده کرد. ابزارهای ذخیره سازی از انواع مختلف فناوری مغناطیسی، نوری و الکترونیکی استفاده میکنند که به دلیل حجیم بودن فایلهای صدا و کاربردهای خاص آن، کارآیی حافظههای مختلف، متفاوت خواهد بود. طبق بررسیهای کارشناسانه و بر اساس پارامترهای مختلفی مثل ظرفیت، طول عمر، قیمت، سرعت دسترسی، سهولت استفاده، میزان پایداری و هزینه پشتیبانی، رتبهبندی زیر برای ابزارهای ذخیره سازی مختلف صدا به دست آمده است.
|
رتبه |
ابزار |
توضیح |
|---|---|---|
|
۱ |
LTO3 |
نوار مغناطیسی با گنجایش 400GB |
|
۲ |
S-AIT |
نوار مغناطیسی |
|
۳ |
SDLT2 |
نوار مغناطیسی |
|
۴ |
HDD (SATA) |
دیسک مغناطیسی |
|
۵ |
AIT4 |
نوار مغناطیسی |
|
۶ |
HDD (EXT) |
نوار مغناطیسی |
|
۷ |
DVD-R |
دیسک نوری |
|
۸ |
DVD-RAM |
دیسک الکترونیکی |
جدول رتبهبندی ابزارهای ذخیره سازی بلند مدت فایلهای صدا
اکثر ابزارهای ذخیره سازی از دو تکنولوژی نوری و مغناطیسی استفاده میکنند و برای دسترسی با سرعت زیاد از دیسکهای مغناطیسی و برای ذخیرهسازی حجم بیشتر از نوارهای مغناطیسی استفاده میشود. با توجه به کاربردهای تخصصی که در حین دارا بودن حجم زیاد احتیاج به سرعت دسترسی بالا و قابلیت اطمینان و پایداری زیادی مورد نیاز است، لازم است از تکنولوژیهای مختلف و ابزارهای متفاوت در کنار هم برای نگهداری دراز مدت با حجم انبوه و سرعت و اطمینان بالا استفاده شود.
لایههای آرشیو
به منظور بهینه سازی سرعت دسترسی و هزینههای ذخیره سازی و نگهداری منابع آرشیوی، آرشیو دیجیتال از نظر ذخیره سازی فایلهای صدا دارای لایههای مختلفی میباشد که جهت مدیریت محتوا و دسترسی به آنها از ابزارهای خودکار و دستی متنوعی استفاده میگردد. در سیستمهای مختلف پیاده سازی شده از یک تا چهار لایه برای مدیریت آرشیو دیجیتال تعریف و پیاده سازی میشود که در شکل چهار یک نمونه نرمافزار مدیریت آرشیو دو لایه نشان داده شده است.
آرشیو On-line: این لایه از آرشیو همان بخشی از آرشیو است که با حداکثر سرعت در دسترس کاربر قرار میگیرد. مواد آرشیوی مورد استفاده در استودیوها نیز باید در این لایه از آرشیو قرار گیرند. حافظههای مورد استفاده در این لایه از دیسکهای مغناطیسی سریع استفاده میکند که بسته به نوع کاربری و حجم استفاده کاربران از SAN، NAS، و یا DAS استفاده میشود در مواردی این لایه از آرشیو را Cache نیز میگویند که معمولاً دارای قابلیت کنترل خطا و دسترسی چندگانه و گرانترین و پر کاربردترین بخش سیستم میباشد.
آرشیو Near-line: این لایه از آرشیو برای دسترسی کاربران از اولویت دوم برخوردار است و در صورتیکه حجم آرشیو مورد مراجعه خیلی زیاد باشد و حافظه لایه اول گنجایش آن را نداشته باشد از آرشیو لایه دوم برای تکمیل فرآیند آرشیو لایه اول استفاده میشود. به این ترتیب ممکن است در مواردی که گستردگی سیستم کمتر باشد از این لایه از آرشیو استفاده نشود. حافظههای مورد استفاده در این لایه نیز از دیسکهای مغناطیسی تشکیل شده و از NAS یا DAS استفاده میشود.
آرشیو Far-line: تمام منابع آرشیوی معمولاً دارای آرشیو پشتیبان نیز میباشد که برای این منظور از نوارهای مغناطیسی استفاده میشود. در سیستم اتوماسیون کامل که مدیریت منابع آرشیوی سلسله مراتبی را نیز داشته باشد، تمام منابع ورودی به سیستم به صورت خودکار از طریق مدیریت آرشیو لایهها، در نوارهای مغناطیسی نیز ذخیره میشود که از طریق یک یا چند دستگاه Tape Drive به سیستم اتوماسیون آرشیو متصل میگردد. با افزودن Tape library گنجایش این لایه از آرشیو نیز افزایش پیدا میکند و حتی میتواند کل منابع آرشیوی را در بر گیرد.
آرشیو Off-line: این لایه از آرشیو که به عنوان Backup نیز شناخته میشود صرفاً جهت نگهداری دراز مدت منابع آرشیوی استفاده میشود. منابع این لایه از آرشیو نوارهای مغناطیسی بوده و به صورت دستی جابجا شده و نگهداری میشوند و در صورتیکه حجم آرشیو لایه سوم (Far-line) به اندازه کل منابع آرشیوی باشد، در این صورت از آرشیو Off-line استفاده نخواهد شد و همان لایه سوم آرشیو به عنوان آرشیو Backup نیز خواهد بود.
|
Technology |
Media |
Archive Layer |
|---|---|---|
|
DISK |
SAN |
On-line On-line |
|
TAPE |
Tape library & Tape Drive |
Far-line Off-line |
تواناییهای سیستم اتوماسیون آرشیو
- امکان کار با فرمتهای مختلف صوتی و پشتیبانی از فرمتهای متداول را داشته باشد.
- دوره حیات حضور نسخههای کیفیت پایین و کیفیت بالا در سیستم قابل تعریف و اجرا باشد.
- امکان تهیه نسخه کیفیت پایین از کیفیت بالای فایلهای صدا نیز وجود داشته باشد.
- امکان جستجو، و پیششنوایی و دیدن سایر اطلاعات آیتم وجود داشته باشد.
- عملیات ذخیرهسازی و بازیابی آیتمهای آرشیوی از Tape و انتقال بین لایههای مختلف، تا حد ممکن، پنهان از دید کاربر انجام شود.
- از نظر كاربران سیستم اتوماسیون تمامی منابع آرشیوی قابل مشاهده و استفاده باشند و بتوانند در کنداکتور پخش و یا در بخش ویرایش استفاده کنند.
- امکان جستجو به صورت پیشرفته و تركیبی در تمامی اطلاعات وجود داشته باشد.
- امكان تولید خروجی در قالب استاندارد XML برای آیتمهای انتخابی وجود داشته باشد.
- خروجی استاندارد برای ذخیرهسازی یا استفاده در سیستمهای دیگر تولید شود.
- تنظیمات نظیر مقادیر مجاز برای فیلدها و … تنها توسط مدیر سیستم قابل تعریف و تغییر باشد.
- امکان تعریف کاربران مختلف و سطوح دسترسی مناسب برای آنان در نظر گرفته شده باشد.
- برنامهای جداگانه برای مدیریت نوارهای مغناطیسی و کتابخانه نوارها در نظر گرفته شده باشد.
- بر اساس میزان استفاده و یا پارامترهای دیگر، فایلهای آرشیو در لایههای مختلف جابجا شوند.
- قابلیت نمایش لیست فایلهای موجود در لایههای مختلف آرشیو و جابجایی آنها بر اساس خصوصیات دلخواه وجود داشته باشد.
- قابلیت حذف فایلهای زاید و حذف اتوماتیك سایر متعلقات آن باشد.
- قابلیت نمایش كنترل فضای لایههای مختلف و دادن هشدارهای مناسب در هنگام پر شدن آن وجود داشته باشد.
- قابلیت مشاهده، فیلترینگ و جستجوی منابع آرشیوی وجود داشته باشد.
- درخواستهای کاربران با پیام مناسب به آرشیویست برای بارگذاری نوار داده شود.
نتیجهگیری
با به کارگیری سیستمهای مدیریت آرشیو دیجیتال صدا در عرصه رسانه و با توجه به ویژگیها و خواص سیستمهای کامپیوتری، توانمندی و کارایی دسترسی به منابع آرشیوی در حد خیلی زیادی افزایش مییابد به طوری که تولید برخی از برنامهها که در گذشته مقدور نبود ولی امروزه با سرعت زیادی تولید و به بهره برداری میرسد. از طرف دیگر با شناخت کاربردی سیستم آرشیو دیجیتال و توانمندیهای سختافزاری روز و با طراحی و پیاده سازی سیستم نرمافزاری مناسب بتوان نسبت بهره وری به هزینه را بالا برد.
نگارنده:
محمدتقی فاتحی خواجه، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب
fatehimt@gmail.com