طرح رادیو دیجیتال (بخش اول)
چکیده
با توجه به پیشرفت فناوری دیجیتال و تحولات ناشی از آن در عرصههای مختلف، استفاده از تجهیزات دیجیتال در رسانه رادیو نیز با سرعت قابل توجهی به کار گرفته میشود. استفاده از ویژگیهای سیستمهای دیجیتال مثل سرعت، انعطاف پذیری، یکپارچگی فرآیند در تولید، پخش، آرشیو و مدیریت منابع صدا، علاوه بر کاهش زمان تولید برنامه، موجب افزایش بهرهوری، کاهش چشمگیر هزینهها، کم کردن اضطراب تولید و پخش، ایجاد آرامش و فضای مناسب کاری و در نهایت بالا بردن کیفیت تولید و سرعت بخشیدن به انتقال پیام میشود.
در سطح جهان، سیستمهای متعددی جهت به کارگیری فناوری دیجیتال در رسانه رادیو تولید شده و در رادیوهای مختلف دنیا تجربه شده است. در کشور ایران با توجه به چرخه کاری متفاوت و ویژگیهای بومی رسانه رادیو نیازمند سیستم بومی شده میباشد. در چند سال اخیر طراحی و تولید یک سیستم رادیویی دیجیتال در حال پیاده سازی بوده و علاوه بر سیر مسیر تکاملی خود در حال بهره برداری در برخی از مراکز رادیویی نیز میباشد.
در این نوشته ضمن مرور روند تحول و تکامل سیستم رادیو دیجیتال مبتنی بر کامپیوتر، ویژگیهای سیستم مطلوب رادیو دیجیتال بومی نیز جمع آوری شده و تعریفی از سیستم مورد نظر ارائه کرده است. از جمله ویژگیهای این سیستم، علاوه بر اتوماسیون کامل فرآیند کاری رادیو در بخش های تولید، آرشیو و پخش، اطلاعات جانبی منابع صدا نیز به همراه فایل های صدا نگهداری و ارائه میشود.
مقدمه
دیجیتال سازی رادیو در زمینهها و سطوح مختلف و متفاوتی مورد توجه و بررسی قرار میگیرد. از یک منظر دیجیتالی کردن صدا، به مفهوم دیجیتال کردن منابع صدا و استفاده ازسیستمهای کامپیوتری برای ضبط و پخش صدا در استودیوها مورد توجه قرار میگیرد و از منظر دیگر منظور از تجهیزات دیجیتال صدا میتواند به کارگیری میزهای دیجیتال صدا در تولید و پخش صدا و استفاده کردن از سیستم های پخش و گیرندههای دیجیتال صدا مورد نظر باشد.
در یک سیستم مجتمع و یکپارچه مبتنی بر شبکههای کامپیوتری کلیه فرآیندهای مربوط به تولید و پخش برنامههای صدا به همراه اطلاعات جانبی آنها از طریق یک سیستم کامپیوتری در دسترس کاربران قرار میگیرد. استفاده از ویژگیهای سیستمهای دیجیتال مثل سرعت، انعطاف پذیری، یکپارچگی فرآیند در تولید، پخش، آرشیو و مدیریت آنها، علاوه بر کاهش زمان تولید برنامه، موجب افزایش بهرهوری، کاهش چشمگیر هزینهها میشود.
در سیستم سنتی که مبتنی بر ریل و سیستمهای آنالوگ میباشد، چرخه کاری با جابجایی دستی نوارها یا فایلها و پیگیری تلفنی دنبال میشود و سیستم تولید با استفاده از مواد مصرفی نوار و دیگر متعلقات آن انجام میگیرد. کاربرد آرشیو محدود به زمان و حضوری بوده و خدمات فصلی دارد. برای سیر تحول از سیستمهای آنالوگ به سیستمهای دیجیتال کامپیوتری مراحل زیر طی میشود.
۱- در اولین گام برای ورود به دنیای دیجیتال و تجهیز مراکز رادیویی با سیستمهای کامپیوتری و دیجیتالی، لازم است تمام منابع صوتی از رسانههای آنالوگ به فایلهای دیجیتال تبدیل شده و در حافظههای کامپیوتری ذخیره گردد. به عبارت دیگر فقط رسانههای دیجیتالی که اطلاعات آنها به صورت فایل قابل دسترس باشد، میتواند در این نوع سیستمهای دیجیتال مورد استفاده قرار گیرد.
۲- برای تکمیل فرآیند دیجیتال کردن، لازم است تجهیزات و نرمافزارهایی برای تبدیل و ورود اطلاعات و منابع ورودی روزانه در نظر گرفته شده و در طرح رادیو دیجیتال، روش و امکانات دیجیتالی کردن آن پیش بینی و پیاده سازی گردد. منابعی مثل تلفن، گزارش، ضبط زنده و ضبط شاهد، تجهیزات کامپیوتری متصل به شبکه کامپیوتری خاص خود را لازم دارند.
۳- آموزش عمومی نیروی انسانی از ضرورتهای دیگر فرآیند دیجیتال کردن سیستمهای رادیویی میباشد که آشنایی با کامپیوتر و گذراندن دورههای مقدماتی ICDL از این دست میباشد. برای تکمیل این فرآیند، آموزش تخصصی عوامل صدا جهت ویرایش کامپیوتری فایلهای صدا و انجام کار تولید با نرمافزارهای تخصصی ویرایش صدا مثل CoolEdit ، SoundForge، WaveLab و یا هر نرمافزار مورد نظر دیگری لازم میباشد.
۴- گام بعدی در راستای دیجیتالی کردن مراکز رادیویی، راهاندازی یک شبکه کامپیوتری متناسب با طرح سختافزاری و نرمافزاری مرکز مورد نظر میباشد. این شبکه کامپیوتری باید توانایی سرویس به سیستمهای مورد نیاز مرکز رادیویی را داشته باشد و لازم است عوامل فنی مرکز رادیویی تخصص مورد نیاز نگهداری سیستم را داشته باشد.
در طرح رادیو دیجیتال فرض بر این است که مراحل لازم برای ورود به دیجیتال سازی رادیو طی شده و آماده اجرای سیستم کامپیوتری و دیجیتال میباشد که قسمتی از آن شامل سختافزارها و شبکه و بخش دیگر آن شامل ابزارها و نرمافزارهای مورد نیاز است که در ادامه مراحل و مشخصات سیستم مورد نظر تعریف شده است. در نهایت بخش مهم سیستم برقراری ارتباطات آنها میباشد.
مراحل تکامل یک سیستم کامپیوتری
استفاده از کامپیوتر و سیستمهای نرمافزاری و سختافزاری در مراحل و سطوح مختلفی انجام میگیرد و میزان بهره گیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات آنها بستگی به توانایی نیروها و تخصص پرسنل دارد. به هر حال مراحل تکامل و به کارگیری سیستمهای کامپیوتری را میتوان در چند مرحله زیر دسته بندی کرد.
مرحله اول: نسل اول سیستمهای کامپیوتری، سیستمهای نرمافزاری منفرد و متنوع با انتقال اطلاعات از طریق دیسک میباشد، به طوری که برای بخشهای مختلف سیستم یا سازمان از نرمافزار خاص خود (آرشیو، ویرایش، پخش و غیره) استفاده کرده و از طریق حافظههای جانبی فایلهای صدا را منتقل میکنند.
مرحله دوم: نسل دوم سیستمهای کامپیوتری، سیستمهای نرمافزاری منفرد و انتقال فایل از طریق محیط مشترک شبکه، میباشد که در این مرحله رشد سختافزاری قابل توجهی بوده و شبکههای کامپیوتری برقرار شده است. به طوری که از محیط مشترک و عمومی شبکه و اشتراک منابع، انتقال فایلهای صوتی با سرعت زیادی انجام میگیرد.
مرحله سوم: نسل بعدی سیستمهای کامپیوتری، سیستمهای نرمافزاری متنوع با بانک اطلاعاتی واحد و مرتبط به هم، محسوب میشود. این مرحله در واقع یک پارچه سازی بانک اطلاعاتی است و دادههای سیستم مثل بانک اطلاعات و فایلهای مربوطه در کامپیوتر سرور نگهداری شده و از طریق برنامههای تحت شبکه در اختیار کاربران قرار میگیرد.
مرحله چهارم: نسل جدید سیستمهای کامپیوتری، یک پارچه سازی فرآیند و مجتمع سازی کلیه سیستمهای موجود در یک سیستم یا سازمان میباشد که در این مرحله با تحلیل کلان مجموعه با استفاده از روشهای علمی و تحلیلی به یک طرح جامع از کل فرآیندهای مجموعه دسترسی پیدا کرده و سپس اقدام به پیاده سازی سیستم میشود.
تحول آنالوگ به دیجیتال
در سیر تحول از سیستمهای آنالوگ به سیستمهای دیجیتال تغییراتی در وسایل و فضای کاری ایجاد میشود که از مرحله ورود منابع صدا به سیستم تا پردازش و در نهایت آماده سازی آنها برای پخش و در نهایت ارسال آن به فرستندهها و گیرندههای مخاطبین و همچنین مدیریت چرخه محتوایی برنامههای رادیویی دچار تحول میشود كه هر كدام از بخشهای آن توضیح مفصلی به همراه دارد كه به صورت اختصار در جدول مقایسهای زیر ارائه شده است.
|
قابل قیاس |
دیجیتال |
آنالوگ |
|---|---|---|
|
مواد اولیه |
CD/DVD/TAPE |
Reel/Magnetic Tape |
|
تعداد منابع برای تولید صدا |
نامحدود |
محدود به تعداد دستگاهها |
|
دسترسی به منابع آرشیو |
برای همه کاربران و Online |
برای یک کاربر و Offline |
|
مدیریت منابع آرشیو |
مکانیزه و کامپیوتری |
دستی و کاغذی |
|
فضای لازم برای کار |
بسیار کم |
بسیار زیاد |
|
نگهداری تجهیزات |
کم هزینه |
پر هزینه |
|
قابلیت اطمینان |
کم هزینه |
پر هزینه |
|
آموزش |
تخصصی |
ساده |
|
نیروهای نگهدار |
متخصص |
غیر متخصص |
|
سرعت و سهولت تولید |
بسیار بالا |
بسیار کم |
مواد اولیه: در سیستمهای آنالوگ از نوار مغناطیسی ریلی به عنوان مواد اولیه استفاده میشود و برای هر یک ساعت صدا حدود یک حلقه با هزینه ۱۷$ لازم میباشد، اما در سیستمهای دیجیتال میتوان به صورت CD/DVD یا Tape ذخیره نمود که برای ذخیره نمودن ۵ ساعت برنامه با کیفیت بالا یک حلقه DVD با هزینه حدود ۴$ لازم میباشد.
تعداد منابع برای تولید صدا: تعداد منابع برای ترکیب و تولید کردن یک برنامه، توسط رایانه و به صورت نامحدود در اختیار کاربر قرار میگیرد، اما در آنالوگ تعداد منابع محدود به نوارخوانهای مغناطیسی موجود میباشد که افزایش آن هزینه بالایی نیاز دارد.
دسترسی به منابع آرشیو: حلقههای نوار مغناطیسی به مانند یک کتابخانه چیده میشوند و حجم بالایی را اشغال میکند و دسترسی به آنها به صورت انحصاری میباشد و توسط پرسنل آرشیو خدمات رسانی میشوند، اما در سیستمهای دیجیتال برای دسترسی به منابع از یک حافظه بزرگ چند ترابایتی استفاده میشود که بسیاری از فایلهای صدا به صورت online در دسترس کاربران قرار میگیرد. یک پشتیبان از همه فایلهای صدا به صورت offline درDVD یا Tape نگهداری میشود که در صورت نیاز با سرعت دسترسی بسیار بالاتری نسبت به نوار مغناطیسی قابل دستیابی میباشد.
فضای لازم برای کار: در سیستمهای آنالوگ برای هر عملی دستگاههای متعددی با حجم زیاد مورد نیاز میباشد. اما در سیستمهای دیجیتال، با اختصاص فضای کم برای یک دستگاه کامپیوتر، بسیاری از فعالیتها توسط آن انجام میگیرد.
نگهداری تجهیزات: نگهداری سیستمهای دیجیتال به علت عمومی بودن بیشتر تجهیزات و وجود متخصص زیاد، بسیار کم هزینه میباشد، اما در سیستمهای آنالوگ به دلیل کمبود تولید و خاص بودن تجهیزات آن و نیاز به افراد متخصص مربوطه، نگهداری تجهیزات با دشواریهایی همراه است.
قابلیت اطمینان: قابلیت اطمینان سیستمهای دیجیتال با استفاده از اضافات و توزیع منابع افزایش مییابد، اما در سیستمهای آنالوگ برای اطمینان بالا باید از تجهیزات گرانتر استفاده شود.
آموزش: با دانستن اطلاعات اولیه کاربری کامپیوتر، آموزش سیستمهای دیجیتالی رادیویی راحت میباشد، اما به صورت کلی کاربری سیستمهای آنالوگ راحتتر و سریعتر میباشد.
سرعت و سهولت تولید: سرعت تولید محصول در سامانه دیجیتال بسیار بالا میباشد، اما در سیستمهای آنالوگ کار تولید بسیار کند و تنوع محصولات بسیار کم میباشد.
مشخصات سیستم مطلوب
با توجه به تجربه چندین ساله در زمینه پیاده سازی سیستمهای کامپیوتری خبری و نمونههای مختلف نرمافزاری و سختافزاری موجود در زمینه اتوماسیون رادیویی و استودیویی و با بررسی نیازهای مورد نظر و با توجه به توانایی سختافزارهای موجود، ویژگیها و مشخصات سیستم اتوماسیون رادیویی مطلوب را میتوان به شرح زیر تعریف کرد.
مشخصات کلی
۱- تمامی مراحل تولید، آرشیو، پخش، مدیریت، نظارت و چرخه کاری را پشتیبانی کند.
۲- انعطاف لازم برای تطبیق با گردش کار و فرآیندهای مراکز مختلف را داشته باشد.
۳- متناسب با سطح دسترسی و نیاز کاربر ظاهر شده و دارای سطح دسترسی باشد.
۴- همه کاربران سیستم با یک پنجره واحد ولی قابل تطبیق با سیستم ارتباط برقرار کنند.
۵- مجتمع ولی ماجولار باشد و بتواند همه فرآیندها را در یک بسته نرمافزاری پاسخگو باشد.
۶- امکانات مورد نیاز هر کاربر از طریق یک نرمافزار و پنجرههای ساده در دسترس باشد.
۷- در مواقع بروز خطا مکانیزم جایگزین خودکار و دستی داشته و زمان بازیابی کوتاه باشد.
۸- بتواند به عنوان سیستم واسط بین نسل آنالوگ و دیجیتال عمل کند.
آرشیو و جستجو
۹- همه مواد آرشیوی دارای یک فرم اطلاعات محتوایی و مشخصاتی مناسب باشد.
۱۰- جستجو با اطلاعات مختلف در بانک اطلاعات و با سرعت مناسب انجام گیرد.
۱۱- دارای سطح دسترسی به مواد و اطلاعات آرشیوی باشد.
۱۲- آرشیو Online و Offline داشته باشد.
۱۳- امکان آرشیو اطلاعات را داشته باشد.
۱۴- دارای آرشیو Low Res. و High Res. باشد.
۱۵- امکان آرشیو گزارشها و تلفنها به همراه مشخصات و تعریف سطح دسترسی باشد.
رابط کاربران
۱۶- پنجره ارتباط کاربران ساده، روان و دارای آیتمهای محدودی باشد.
۱۷- یک پنجره ارتباطی واحد داشته باشد که متناسب با سطح دسترسی کاربر ظاهر شود.
۱۸- کاربران دارای پروفایل اختصاصی و قابل انتقال از یک کامپیوتر به کامپیوتر دیگر باشند.
۱۹- امکان اعمال محدودیت در زمان کار کاربران و کامپیوترهای آنها وجود داشته باشد.
۲۰- دسترسی کاربران به منابع کامپیوتر قابل محدود کردن باشد.
۲۱- سیستم با تعریف دسترسی برای کاربران، امکان تطبیق با فرآیندهای مختلف را داشته باشد.
امنیت و نظارت
۲۲- امکان نظارت بر کار واحدهای مختلف تولید، پخش، آرشیو و غیره وجود داشته باشد.
۲۳- گزارشهای نظارتی داشته باشد. جریان کاری سیستم قابل نمایش و پیگیری باشد.
۲۴- فعالیت کاربران در سیستم ثبت شود تا بتوان گزارشهای مدیریتی را به دست آورد.
۲۵- امکان ثبت و گزارش خطاهای سیستمی و پرسنلی را داشته باشد.
مدیریت
۲۶- گزارشهای مدیریتی و آماری از موضوعهای مختلف داشته باشد.
۲۷- جریان کاری مرکز در سیستم پیاده سازی شده و طبق آن اجرا شود.
۲۸- گردش کار از تولید، نظارت، آرشیو تا پخش از طریق نرمافزار واحدی انجام گیرد.
۲۹- امکان تعریف مشخصات محتوایی برای برنامههای تولیدی داشته باشد.
۳۰- گزارشی از نوع و مدت برنامههای تولیدی داشته باشد.
۳۱- مدت و دفعات استفاده از برنامههای آرشیوی داشته باشد.
۳۲- گزارشهای مناسب برای برنامه ریزی، طرح و برنامه و ارزیابی داشته باشد.
سرویسهای سیستم به وب سایت
۳۳- ارائه اطلاعات پخش در وب سایت و امکان شنیداری آن باشد.
۳۴- دسترسی به منابع گزیده آرشیوی از طریق وب سایت وجود داشته باشد.
امکانات متفرقه
۳۵- امکان پخش زنده خروجی استودیو پخش، تولید و حتی آنتن در شبکه باشد.
۳۶- ضبط شاهد وارد سیستم شده و با توجه به کنداکتور خروجی آن آماده شده و آرشیو شود.
۳۷- ضبط تلفنی در سیستم و از طریق شبکه طبق سطح دسترسی قابل دریافت باشد.
نتیجه گیری
با به کارگیری سیستمهای دیجیتال در عرصه رسانه، ویژگیها و خواص آن در کیفیت کار رسانه در مراحل مختلف تأثیر گذار خواهد بود و با توجه به پیشرفت های فناوری، انتظارات از رسانه دنیای امروز با انتظارات رسانه دیروز متفاوت است. باید بتواند با استفاده از ابزارهای مناسب کیفیت و کمیت کار رسانه را در حد انتظار مخاطبین و متناسب با فناوری روز قرار داد.
در این مقاله در بخش اول، کلیات سیستمهای دیجیتال مطرح شد که با به کارگیری آن در درجه اول سرعت و سهولت کار، کاهش پهنای باند و کپی پذیری بدون هزینه منابع و کاهش هزینه تولید را به دنبال خواهد داشت و در درجه ی بعد ارتباط موثرتر عوامل و استفاده از ابزارهای تولید مجازی و در نهایت بهبود کیفیت را به دنبال خواهد داشت.
نگارنده:
محمدتقی فاتحی خواجه، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب
fatehimt@gmail.com