VoIP و کاربرد آن در برودکست صدا
مقدمه
با ظهور اینترنت و برقراری ارتباطات و انتقال دادهها از طریق آن، روز به روز کاربردهای جدیدتری در زمینههای مختلف در بستر اینترنت تعریف میشود. در این میان استفاده از اینترنت برای مکالمه تلفنی از چندین سال پیش رواج داشته و بخشی از تماسهای تلفنی معمول و روزمره از طریق فضای اینترنت برقرار میشود و با تغییر در تکنولوژی ارتباطات، استفاده از پروتکل اینترنت در مراکز مخابراتی نیز گسترش یافته است، تا جایی که محیط انتقال دادههای تلفن با صدا و تصویر در هم آمیخته است.
استفاده از پروتکل اینترنت (IP) در مراکز تلفن کوچک، متوسط و بزرگ به جای سوئیچهای مخابراتی در حال گسترش بوده و انتقال صدا با پروتکل اینترنت (VoIP) علاوه بر مکالمات تلفنی برای انتقال صوت و پخش صدای رادیوها نیز به کار گرفته میشود. به این ترتیب مکالمه تلفنی، ضبط و پخش صدا و انتقال صوت در یک شبکه کامپیوتری و با یک دستگاه کامپیوتر و با استفاده از یک نرمافزار کاربردی جایگزین تجهیزات آنالوگ و کابلکشی مستقل میشود.
در این نوشته تلاش میشود، مفاهیم مربوط به صدا در بستر اینترنت و کاربردهای آن در یک مرکز رادیو و تلویزیونی و به طور کلی رسانهای توضیح داده شود و در نهایت تمرکز کاربردهای مختلف تلفن، صحبت، صدا و تصویر در یک بستر واحد ملاحظه میشود که علاوه بر بهبود کیفیت خدمات موجود، موجب افزایش و تنوع خدمات خواهد شد.
مرکز تلفن
برای برقرار کردن تماس تلفنی و ارتباط صوتی از طریق تلفن بین دو نفر به یک ارتباط سیمی نیاز میباشد که این ارتباط توسط سوئیچ مرکز تلفن برقرار میشود. مکالمه تلفنی بین دو نفر از طریق یک زوج سیم مسی که از مبدأ تا مقصد به صورت اختصاصی برقرار شده انجام میگیرد و برای اینکه به ازای هر دو نفر یک مسیر اختصاصی برقرار نشود، از مرکز تلفن و سوئیچ استفاده میشود به طوری که از هر مشترک فقط یک زوج سیم تا اولین مرکز تلفن برقرار شده و در مرکز تلفن و از طریق سوئیچ ارتباط این مشترک با مشترک دیگر برقرار میشود.
صدا که دارای ماهیت آنالوگ است، در مراکز تلفن آنالوگ به همان صورت از سوئیچهای مخابراتی عبور داده شده و از طریق رلهها به مقصد هدایت میشود، در حالی که در مراکز تلفن دیجیتال، با استفاده از سیستمهای ریزپردازندهای و دیجیتالی صدا به مقادیر دیجیتال تبدیل شده و پس از عبور از سوئیچهای دیجیتال در طرف مقابل دوباره به آنالوگ تبدیل شده و از طریق زوج سیم مسی به مشترک مقابل ارسال میشود. در مراکز دیجیتال، خدمات مرکز تلفن فقط برقراری ارتباط برای مکالمه نیست بلکه با افزودن امکاناتی امکان انتقال داده نیز به وجود آمده است.
در مراکز تلفن IP از سوئیچ آنالوگ و دیجیتال خبری نیست بلکه از یک شبکه کامپیوتری استفاده میشود. در این حالت مخابرات دیگر یک بستر ارتباطی برای مکالمه تلفنی نیست بلکه بستر انتقال صدا، تصویر، متن و تمامی دادههای دیجیتال میباشد و حتی بستر ارتباط اینترنت نیز خواهد بود. در این میان VoIP همان تکنولوژی انتقال صدا از طریق شبکههای کامپیوتری میباشد. استفاده از این فناوری علاوه بر به کارگیری ابزارها و تکنولوژی روز دارای مزایا و محاسنی میباشد که با توجه به کاربرد آن در سیستمهای صوتی، به آنها اشاره خواهد شد.
ویژگیها
سیستم VoIP انتقال صدا در بستر IP که میتوان مترادف با شبکههای کامپیوتری در نظر گرفت، میباشد. با به کارگیری این روش، مکالمات تلفنی از طریق کامپیوترهای شخصی متصل به شبکه کامپیوتری و گوشیهای تلفن آیپی و یا گوشیهای همراه دارای ارتباط بیسیم برقرار میشود. به برخی از مزایا و ویژگیهای آن در ادامه اشاره میشود.
کاهش کابل کشی: در ساختمانهایی که شبکه کامپیوتری موجود باشد برای برقراری ارتباط تلفنی نیاز به کابل کشی جداگانهای نخواهد بود و تا هر جا که دسترسی شبکهای وجود داشته باشد، امکان ارتباط تلفنی وجود دارد.
کاهش هزینه: یکی از ویژگیهای مهم VoIP کاهش هزینههای ارتباطات است، برای مثال شرکتهایی که در چند نقطه مختلف دارای شعبه و یا دفتر کار هستند، تنها با داشتن اینترنت میتوانند تماس بدون هزینه با دیگر شعبات خود برقرار کنند و در نهایت مقدار مسافت تأثیری در افزایش هزینههای ارتباطی آنها نخواهد گذاشت.
قابلیت انتقال: از ویژگیهای مهمی که در سیستمهای گذشته وجود نداشت، قابل انتقال نبودن آن است. در سیستم VoIP شما به هر کجا که سفر کنید با در اختیار داشتن اینترنت امکان اتصال به سرور و استفاده از ارتباطات آن را خواهید داشت همچنین امکان استفاده از ویژگیهای پیشرفته ارتباطات مانند انتقال تماس، انتظار، تماسهای سه طرفه، صندوق پستی بدون پرداخت هزینه فراهم میشود.
نامحدود: یکی از ویژگیهای سیستم VoIP که باعث کاهش هزینه در سازمانهای بزرگ با تعداد کاربر بالا میشود، عدم وجود محدودیت در تعداد کاربران متصل به این سیستم است، به همین دلیل میتوان برای هر فرد یک شماره داخلی در نظر گرفت و نیاز به استفاده از شمارههای داخلی مشترک که به دلیل محدودیت در تعداد کاربران در سیستمهای قدیمی وجود داشت برطرف میشود.
گوشی همراه: با توجه به مجهز بودن بیشتر گوشیهای موبایل امروزی به سیستم عامل هایطراحی شده برای موبایل از قبیل اندروید، امکان اتصال به سرور VoIP از طریق سیستم ارتباط بیسیم موبایل و برنامههای پشتیبانی کننده از پروتکل sip وجود دارد، که این موضوع در دسترس بودن افراد را افزایش میدهد
قابلیت توسعه: در زمان اضافه شدن شعبه و یا دفتر جدید نیاز به هزینههای اضافی برای کابل کشی جداگانه برای تلفن نخواهد بود و از طریق ارتباط شبکه کامپیوتری و حتی از طریق ارتباط اینترنتی، سیستم تلفنی VoIP برقرار میشود.
پیشرفته: با استفاده از سیستم VoIP بسیاری از امکانات تلفنی شامل انتقال تماس، سیستم پست صوتی، سیستم انتظار، مشخص کردن وضعیت مقصد تماس، منشی خودکار و موارد دیگر را میتوان بدون صرف هزینه اضافی در اختیار داشت.
گزارشگیری: از مزایای سیستم VoIP که در سازمانها و شرکتها مورد استفاده زیادی دارد، ثبت تماسها میباشد و سازمانهایی که علاقمند به بررسی وضعیت ارتباط با مخاطبان خود هستند امکان تهیه گزارش در بازههای زمانی دلخواه از کلیه تماسهای وارد شده، خارج شده و از دست رفته توسط سیستم را دارند.
ضبط خودکار: برای ضبط مکالمات تلفنی در سیستم تلفن VoIP نیازمند استفاده از سیستم جداگانه و مستقل از مرکز تلفن موجود نمیباشد و خود مرکز تلفن امکان ضبط مکالمات را به صورت خودکار و طبق تنظیمات انجام شده، دارد.
کاربردهای رسانهای
به طور کلی در یک مرکز رادیویی یا تلویزیونی از سیستم VoIP میتوان به چند منظور استفاده کرد، که میتوان به کاربرد آن به عنوان مرکز تلفن، ارتباط با مخاطبان، سیستم روابط عمومی و برقراری ارتباط زنده اشاره کرد که در مورد هر کدام توضیح مختصری ارائه میشود.
مرکز تلفن: در مورد استفاده از VoIP به عنوان مرکز تلفن با توجه به ویژگیهای آن، باید گفت که سیستم VoIP مخصوصاً در سازمانهای بزرگ به سرعت در حال جایگزین شدن به جای سیستمهای سانترال سنتی و مراکز تلفن آنالوگ میباشد.
ارتباطات مردمی: با توجه به اینکه سیستم VoIP در حال گسترش است و همچنین تکنولوژی AoIP در حال استفاده در زیرساخت ایستگاهها و استودیوهای رادیویی میباشد، ارتباطهای تلفنی زنده مبتنی بر آیپی نمیتواند نادیده گرفته شود. سیستم تلفنی VoIP با سیستم شبکه استودیویی AoIP میتوانند به خوبی در کنار هم مورد استفاده قرار گیرند و از امکانات بوجود آمده در ارتباط تلفنی و انتقال آن به استودیوها استفاده کنند. در این صورت نیاز به استفاده از مبدلهای آنالوگ به دیجیتال از بین میرود و صدای واضحتر و تماسهای با کیفیت بهتری را میتوان به روی آنتن فرستاد.
نظرسنجی: یکی از مهمترین امکانات سیستم VoIP برقراری ارتباط دو طرفه به صورت خودکار میباشد که مرکز تلفن میتواند با تماس گیرندگان ایجاد کند و با بهرهگیری از امکان IVR میتوان فرد تماس گیرنده را به صورت خودکار با طراحی منوی مناسب به بخشها یا افراد مختلف ارتباط داد. از جمله کاربردهای این امکان، ایجاد سیستم نظرسنجی کامپیوتری میباشد، به شکلی که فرد پس از تماس با راهنمایی منوی ایجاد شده به صندوق صوتی بخش مورد نظر ارتباط داده میشود و نظرات هر بخش در صندوق صوتی در نظر گرفته شده، بدون نیاز به وجود اپراتور، جمع آوری میشود.
به اشتراک گذاری منابع: با توجه به وجود سرور مرکزی استفاده از سیستم VoIP امکان استفاده چند استودیو را از خطوط تلفن اشتراکی به راحتی امکان پذیر میکند. در دنیای IP فرمت صدا و پروتکلهای کنترلی آن در سطح گستردهای پشتیبانی میشوند و میتوان صدا را در بستر شبکه انتقال داد و حتی تجهیزات حرفهای صدا را به آن متصل نموده و سیستم تلفن را به همراه سیستمهای صوتی دیگر در یک محیط واحد استفاده کرد.
هایبرید: هایبرید تلفیق سیستم تلفن با تجهیزات حرفهای صدا میباشد در حالی که صدا در بستر شبکه به سیگنال صدا تبدیل میشود بدون اینکه تجهیزات خاصی به غیر از بستر شبکه کامپیوتری استفاده شود. به این ترتیب با استفاده از VoIP در ارتباطات زنده تلفنی، علاوه بر مزایای ذکر شده، هر تماس میتواند بدون نیاز به استفاده از مبدلها، اتصالات و کابل اضافی و با هزینه کم هر تعداد سیگنال خروجی را فراهم کند. با توجه با اینکه AoIP ذاتاً یک ارتباط دو طرفه است، بدون هیچ هزینه و پیچیدگی اضافی میتواند حذف فیدبک و عدم پیچیدن صدا را بر طرف کند.
مدیریت: با توجه به کامپیوتری بودن سیستم تلفن IP میتوان با استفاده از برنامههای کاربردی، مانیتور کردن تماسها و ضبط آنها را به سادگی انجام داد و همچنین در سیستم VoIP با استفاده از نرمافزارهای کامپیوتر میتوان یک پایگاه دادهای از تمام تماسهای صورت گرفته و اطلاعات کامل تماسها در اختیار داشت.
اینترفون: ابتداییترین کاربرد سیستم تلفن ایجاد یک مرکز تلفن برای ارتباط همگانی است که میتوان آن را در ایجاد ارتباط بین استودیوهای مختلف به کار گرفت. ارتباط کاربران استودیوها و ایستگاههای مختلف برای هماهنگی و کنترل ارتباط و انتقال صدا یک نیاز اولیه میباشد که در بستر ارتباط تلفنی VoIP به آن نیز پاسخ داده میشود.
برودکست با IP: کاربرد ارتباط صوتی در بستر IP از ارتباط تلفنی و برقراری مکالمه دو طرفه فراتر رفته و امروزه رادیوهای مختلفی با همین تکنولوژی علاوه بر اینکه در بستر اینترنت پخش میشوند، در همین محیط نیز مدیریت و کنترل میشوند. به طوری که محیط کار عوامل رادیو در همین بستر و در کنار شنوندگان آن میباشد.
خلاصه
با توجه به اینکه در حال حاضر پیشرفت و توسعه زیادی در زمینه VoIP به وجود آمده و کاربردهای مختلف آن در حال شکل گیری است و برخی از آنها کاربرد رسانهای است، بهتر است فعالان بخش رسانه با این موارد آشنا باشند تا بتوانند از مزایای آن در تولید، پخش و مدیریت صدا بهرهمند شوند.
اصطلاحات و تعاریف:
IP: Internet Protocol
VoIP: Voice over IP
AoIP: Audio over IP
RTP: Real-Time Protocol
SIP: Session Initiation Protocol
PBX: Private Branch eXchange
TDM: Time Domain Multiplex
PSTN: Public Switched Telephone Network